چهارقاپی

قصر شیرین یکی از شهرستان های مرزی ایران است که در استان کرمانشاه قرار دارد و در مرز ایران و عراق واقع شده است. اهمیت قصر شیرین بیشتر از دوره ساسانی، با توجهی که خسرو پرویز به این منطقه نموده است، مشخص می شود. خسرو پرویز با احداث مجموعه ای شامل کاخ، قلعه، بنای مذهبی و سیستم آبرسانی، اولین اقدامات را در جهت آباد کردن منطقه قصرشیرین به انجام رساند. پس از آن در سفرنامه های سیاحان و نویسندگان بارها نام قصرشیرین ذکر شده است. مسلمانان پس از فتح حلوان حدود سال ۱۶ هجری قمری، کرمانشاه را به تصرف خود در آوردند. هارون الرشید به عنوان والی کرمانشاه و مناطق غربی ایران چند سالی را در کرمانشاه به سر برد. در دوره خلفای عباسی، کرمانشاه یکی از چهار شهر معتبر ولایت جبال بود و شهرستان قصر شیرین در این دوران نیز یکی از مهمترین مناطق این منطقه محسوب می شد. وسعت شهرستان قصر شیرین بالغ بر ۱۹۳۵ کیلومتر است و بخش غربی آن را تپه ماهور و دشت و بخش شرقی و جنوبی آن را کوهستان های دامنه زاگرس تشیکل می دهد. قصرشیرین بر سر راه مهمی واقع شده که در دوره ماد، بابِل را به هگمتانه (همدان) و در دوره هخامنشی، بیستون را به بابل و در دوره سلوکی، سلوکیه را به رِگا و در دوره پارتی، اکباتان را به کتیسفون و در دوره ساسانی، کرمانشاه را به تیسفون متصل می ساخته است. همین اهمیت باعث شده است که در این شهرستان بتوان آثار تاریخی متععدی را یافت که اکثر آنها به دوران ساسانی تعلق دارند. یکی از این آثار تاریخی چهارقاپی است که در ادامه به توضیحاتی درباره آن می پردازیم.

معرفی چهارقاپی

اکثر نویسندگان و محققان مجموعه چارقاپی را منسوب به خسرو پرویز می دانند که برای همسرش شیرین برپا کرده بود، از این رو این محل، قصرشیرین نام گرفته است. به نظر می رسد بخشی از مجموعه ساسانی قصرشیرین در سال ۶۲۸ میلادی با لشکرکشی هراکلیوس به ایران، تخریب و نیز ادامه ساخت و سازها در آن متوقف شده باشد و از آن زمان هیچ وقت اهمیت گذشته اش را به دست نیاورد، ولی به عنوان قصبه ای کوچک تا دوره قاجار همچنان اسم آن باقی است. در مورد کاربری این بنا شک و تردید های بسیاری وجود دارد مهمترین عنصری که باعث می شود در مورد بنای چارقاپی به عنوان آتشکده تردیدهایی به وجود آید، توجه به واحدهای ساختمانی متعددی است که در شرق چهارتاق ساخته شده است. در هیچ نمونه ای از چهارتاق های ساسانی که عملکرد آتشکده داشته اند نمی توان چنین چیزی را دید مگر آتشگاه هایی بزرگ همچون آذرگشنسب. در هر صورت به احتمال بسیار زیاد این بنا متعلق به دوران ساسانی است و در دوره خسرو پرویز ساخته شده است. این اثر در تاریخ ۲۲ تیر ۱۳۷۹ با شمارهٔ ثبت ۲۷۴۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. اگر دوست دارید در مورد این بنا بیشتر اطلاعات کسب کنید به ادامه این مطلب در مجله مستر بلیط توجه کنید.

معماری چهارقاپی

تپه چارقاپی با ارتفاع تقریباً ۵/۴ متری از سطح زمین های اطراف و با طول شرقی-غربی حدود ۱۵۰ متر و عرض شمالی-جنوبی کمابیش ۵۰ متر است که بخاطر صدمه شدیدی که در طی جنگ تحمیلی دید به شکلی که دیگر آثاری از معماری که دمرگان و بل دیده اند، امروزه قابل رویت نیست و از بین رفته اند. در غربی ترین قسمت تپه آثار بنایی مربع شکل با ابعاد خارجی ۶۰/۲۴ متر و ابعاد داخلی ۱۵/۱۶ در ۱۵/۱۶ متر با چهار درگاه به عرض ۲.۹۱ دیده می شود. دیوارهای جنوب شرقی و شمال شرقی صدمه زیادی دیده است و بنا نسبت به عکسی که خانم بل در سال ۱۹۱۴ از آن منتشر نموده بود، بسیار آسیب دیده است. در هر چهار زاویه خارجی بنا حجمی به ابعاد ۱۸۰ در ۱۸۰ در ۳۰ سانتی متر به منظور تقویت پی ها ایجاد شده و بنا با مصالح سنگ های قلوه رودخانه ای کوچک و بزرگ و مات گچ نیم کوب ساخته شده است. چهار دروازه ورودی، در میانه هر ضلع قرار دارد با تاق ضربی آجری پوشش داده شده و از پوشش مرکزی، فقط گوشواره ای باقی مانده است. تاق ها را با آجرهایی به ابعاد ۳۸.۷ در ۳۸.۷ در ۹.۸ سانتی متر با قوس مازه دار و به ضخامت یک و نیم آجر ایجاد نموده و دیوارها و کف با پوششی از گچ اندود شده بودند. یکی از دلایل استقامت بنا، گچ نیمکوب به عنوان مات بسیار سخت و منسجمی است که در درجه حرارت بین ۱۰۷ تا ۲۰۰ درجه ساخته می شود. ضخامت دیوارهای شرقی، غربی و جنوبی بین ۴۵۰ تا ۴۱۵ سانتی متر بوده که این اختلاف شاید به دلیل وجود اندود یا عدم پوشش دیوارها با اندود و یا تخریب برخی زوایای دیوار باشد، اما دیوار شمالی ۴۵۰ سانتی متر ضخامت دارد. نزدیک به درگاه غربی چهارتاق و در داخل بنا یک سکوی سنگی به ابعاد ۵۰۸ در ۵۲۸ سانتی متر ساخته شده که تقریباً ۶۰ سانتی متر از ارتفاع آن باقی مانده است. همچنین در ضلع جنوبی درگاه شرقی و در خارج بنا یک سکوی آجری به ابعاد ۱۴۴ در ۲۵۵ سانتی متر با مات گچ دیده می شود. هر دوی این سکوها در حفریات سال ۱۳۷۱ به دست آمده اند. سکوی غربی با سنگ های ماسه ای سبز رنگ قواره ای و مات گچ دور چینی شده و داخل آن را با قلوه سنگ و لاشه سنگ و مات گل پر کرده اند. در فاصله ۶/۳۷ متری از ضلع جنوب غربی چهارتاق، آثار و بقایای معماری ۴ اتاق کوچک، یک سالن بزرگ، یک حیاط و یک راهرو، در حفاری ارگانیک سال ۷۱ خورشیدی به دست آمده است.

اگر قصد سفر به قصر شیرین را دارید اتوبوس می تواند وسیله نقلیه ای مناسب برای این کار باشد و با خرید بلیط اتوبوس از مستر بلیط خریدی امن و سریع را تجربه کنید.

راه های دسترسی

برای اینکه بتوانید از این بنا دیدن کنید باید به قصر شیرین سفری کنید و از آنجایی که بنا در نزدیکی شهر قرار دارد دسترسی به آن به آسانی انجام پذیر است و از طریق کلیه وسایل حمل و نقل عمومی و همچنین خودرو شخصی می توانید به این مکان بروید.

بازدید از چهارقاپی

دیدن این ناحیه رایگان است و شما می توانید بدون اینکه هزینه ای از این بابت بپردازید به تماشای این بای قدیمی و زیبا بنشنید. همچنین می توانید در زمان دیدار از آن به دیگر آثار تاریخی آن سر بزنید.