بازار اردبیل؛ معرفی+راه های دسترسی

از گذشته های دور بازار یکی از ارکان اصلی شهرها به حساب می آمده است و چه بسا افراد بسیاری از راه های دور و نزدیک برای مبادله و داد و ستد به بازارهای شهرهای بزرگ می رفتند. بازار را قلب تپنده هر شهر می دانند.

در اکثر شهرهای بزرگ و قدیمی ایران بازارهائی سرپوشیده بنا شده است که قدمت هر کدام به دوره خاصی از حکومت های کشور می رسد. نقش این بازارها تنها در مسائل اقتصادی نمود پیدا نمی کرد، بلکه بسیاری از مسائل سیاسی و اجتماعی را نیز شامل می شد. این بازارها در بسیاری از امور سیاسی کشور و انقلاب ها و تحولات به وجود آمده نقش پر رنگ و در مواردی نقش محرک را ایفا می کرده اند.

بازار سنتی ایرانی، به عنوان نمونه های اعلی از هنر و معماری اسلامی ایرانی، میراث غنی فرهنگی به شمار می آید. این پدیده‌ی  معماری درشت دانه، خود متکامل و متجانس با زمینه‌ی شهری پیرامون، مانند سایر بافت های شهری، از عواقب تحولات ناشی از زندگی مدرن در حوز ه ی داخلی و پیرامونی خود مصون نبوده است.

در این قسمت از مجله مستر بلیط به سراغ بازار اردبیل رفته ایم تا شما را با این اثر تاریخی بیشتر آشنا کنیم.

معرفی بازار اردبیل

بازار اردبیل در دروه سلجوقیان بنا شده است و در دوره صفوی به اوج رونق و پیشرفت خود رسیده است. این بازار در خیابان امام خمینی اردبیل واقع شده است که به علت ایجاد این خیابان در دو طرف آن قرار گرفته است به طوری که خیابان از وسط بازار عبور می کند. بازار سنتی اردبیل جزء بازارهایی است که در اثر خیابان کشی های معاصر دچارگسستگی شده و بدنه های تجاری در لبه‌ی معابر جدیدگسترش یافته است.

این بازار در سال ۱۳۶۴ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده و تا کنون شاهد دوره‌های مرمتی مختلف بوده است. در زمان قاجار و صفویه مرمت و ترمیم هائی بر روی این بازار انجام گرفته است. برخی از مورخین این بازار را شبیه به صلیبی می دانند که مسجد در مرکز آن واقع شده است.

قسمت عمده بازار اردبیل در تغییرات شهری در نیم قرن گذشته تخریب شده و ارتباط بعضی از بخش های آن با مرکز بازار از بین رفته است.

تاریخچه بازار اردبیل

بازار شهر اردبیل به عنوان ستون فقرات آن، به صورت خطی شکل گرفته و جهت آن از شرق به غرب بوده است. بازار در طول این جهت حرکت دو مرکز مهم شهر یعنی مجموعه بقعه شیخ صفی و مسجد جمعه را به یکدیگر متصل می کرده است. مجموعه شیخ صفی و میدان عالی قاپو در جلوی آن (یکی از مدخل های مهم شهر) نقش مهمی در تقویت بازار داشته اند. دو راه اصلی بازار نیز هر کدام یک محله بزرگ مسکونی را در سمت شرق و غرب به یکدیگر متصل می کرده اند.

اهمیت بازار اردبیل تنها منحصر به خود شهر نبوده است، زیرا این بازار نقش منطقه ای مهمی داشته و با بعضی نقاط دنیا نیز ارتباط تجاری – بازرگانی داشته است. به علاوه این بازار بر سر شاخه ای از راه ابریشم قرار داشته و این شهرت و نفوذ، در رشد و توسعه و افزایش اهمیت شهر تأثیر بسزایی داشته است. در دوره صفویه، محصولات گیلان و شمالی از طریق اردبیل به عثمانی حمل می شده است.

فعالیت اقتصادی و مبادلات کالا در بازار شهر اردبیل در اشکال و بخش های مختلف از جمله خرده فروشی، عمده فروشی و بنکداری، واسطه گری ، تجارت خارجی و تولید محصولات توسط پیشه وران صورت می گرفت و درهم تنیدگی و گوناگونی رشته های اقتصادی از عوامل اصلی رشد تجارت و پیشه وری در بازار بزرگ این شهر بود که در مسیر جاده ابریشم قرار داشت. در بازار افراد استفاده کننده، در تعاملات اجتماعی به رفع نیاز خود می پردازند و این رفع نیاز معنای فرهنگ و زندگی اجتماعی در فضای شهری است که در شهر اسلامی مورد مصرف قرار می گیرد.

تنظیم کننده و نظام بخش فعالیت ها در بازار اردبیل، آئین حسبه بود. برای اینکه روابط بین پیشه وران و مردم و نیز نحوه استفاده از فضاهای بازار به بهترین صورت ممکن جریان یابد، قوانین و مقرراتی درباره بازار وضع شده بود که برخی از آنها به صورت مدون و برخی به صورت ضمنی و شفاهی بودند. در گذشته قسمتی از این بازار از موقوفات بقعه شیخ صفی به شمار می رفت و عواید و درآمد آن به این بقعه تعلق می گرفت.

راسته ها و تیمچه های بازار اردبیل

این بازار همانند دیگر بازار های سنتی ایران از راسته ها و تیمچه های مختلف تشکیل شده که هر کدام به صنف خاصی تعلق داشته است. بنابراین هر راسته بنابر صنفی که در آن مشغول به کار بوده نام گذاری انجام شده است.

از راسته های این بازار می توان به این موارد اشاره کرد: راسته اصلی بازار (راسته بازار)، راسته پیر عبدالملک، راسته قیصریه، راسته کفاشان، راسته غلامان، بازار زرگران، بازار سراجان، بازار خراطان، بازار قصابان، بازار بقالان، بازار کلاه دوزان، بازار علافان، بازار پنبه فروشان، بازار پارچه فروشان، بازار مسگران، بازار چاقو سازان، بازار آهنگران، بازار جلایی، سرای خشکبار (حاجی میرزا)، سرای گلشن، سرای جهودها، سرای وکیل، سرای نو، سرای حاج احمد، سرای حاج شکر، سرای مجیدیه، سرای امام جمعه، سرای دوگوچی و تیمچه زنجیرلی.

معماری بازار اردبیل

این بازار همانند دیگر بازارهای سنتی ایران به صورت سر پوشیده ساخته شده است. سقف این بازار دارای طاق های جناغی و گنبد های ساده می باشد. نور این بازار را روزنه هایی که در سقف آن تعیبه شده است تامین می کنند. بازار اردبیل دارای طا ق نمای جانبی، طا ق و تویزه و گنبدهای ساده است که معرف آثاری از دوره صفویه و قاجاریه می باشد.

عرض و ارتفاع این بازار نسبت به بازارهایی که در قسمت مرکزی ایران قرار دارند کمتر است، که این امر را می توان در اقلیم و آب و هوای آن جستجو کرد. اقلیم سرد و نیمه خشک این منطقه باعث شده است که این بازار را به گونه ای بسازند که از هدر رفتن گرما خودداری شود بنابراین این مبنا، آن را با عرض و ارتفاع کم ساخته اند. همچنین ضخامت زیاد دیوارها باعث خروج کمتر گرما از دیوار می شود. طاق این نبا از جنس آجر می باشد که علاوه بر گرم نگه داشتن محیط به زیبائی آن کمک شایان توجهی کرده است.

سفر به اردبیل می تواند بسیار جذاب و هیجان انگیز باشد اگر برای تهیه بلیط هواپیمای اردبیل مجبور به صرف زمان بسیار نداشته باشید، که البته این کار را می توانید از طریق مستر بلیط و به صورت آنلاین انجام دهید.

مسجد جمعه اردبیل

مسجد جمعه اردبیل در شمال شرقی شهر بین محله های پیرشمس الدین و عبدالله شاه بر روی تپه مرتفعی واقع شده و یکی از قدیمی ترین مساجد شمال غربی ایران است و آخرین بار در دوران ایلخانی مورد مرمت قرار گرفته است. اصل بنای کنونی مسجد در دوره سلجوقیان، بر روی بقایای کهن تری ساخته شده که در نتیجه حمله مغول به سال ۶۲۰ هجری ویران شده و در حدود سال ۶۵۰ هجری مجدد اً بازسازی شده است. این مسجد در میانه بازار اردبیل واقع شده است و از این حیث نیز دارای اهمیت بسیاری می باشد.

مسجد جمعه اردبیل به دستور سلجوقیان و احتمالاً بر روی بقایای کهن تری ساخته شده و سپس در دوره های مختلف توسط حکومت های وقت مرمت و توسعه داده شده است. در دوره صفویه مسجد جمعه شهر اردبیل بزرگ ترین و مهم ترین مسجد شهر به شمار می رفته و از اهمیت زیادی برخوردار بوده و مرکز تجمع اهالی شهر در این دوره بوده است.

راه های دسترسی به بازار اردبیل

برای دسترسی به این بازار باید خود را به مرکز شهر اردبیل و خیابان امام خیمنی برسانید. برای این کار می توانید از انواع وسایل نقلیه عمومی همچون تاکسی و اتوبوس استفاده کنید. اگر به دنبال سفری با هزینه کمتر هستید بهتر است از اتوبوس استفاده کنید و اگر آسایش و راحتی برای شما مهم تر است می توانید از تاکسی بهره ببرید.

بازدید از بازار اردبیل

بازدید از این بازار شرایط خاصی ندارد. تنها باید خودتان را به این منطقه برسانید سپس می توانید در راسته های مختلف آن به گردش و بازدید بپردازید. در این بین نیز می توانید وسایل و یا سوغاتی های مورد نظرتان را نیز خریداری کنید که به این صورت با یک تیر دو نشان خواهید زد.