کاروانسرای سرایان؛ معرفی + راه های دسترسی

ایران زمین به دلیل گستردگى و قرار گرفتن در موقعیت تلاقى شاهراه هاى شرق به غرب و شمال به جنوب و حضور اقوام مختلف، از دیرباز در ایجاد اقامتگاه هایى براى کاروان ها پیشتاز و طلایه دار بوده است.

براساس شواهد مستند تاریخى، ایران از پیشگامان احداث راه و جاده، سامانه هاى ارتباطات و خبررسانى، و کاروانسرا و امثال آن بوده است. پیشاهنگى و دیرینگى ایران در بهره مندى از سنت هاى کهن سکونت، ساخت و ساز، رشد، توسعه و تکامل روز افزون و تدریجى معمارى، یادگارهایى زیبا و منحصر به فرد در این سرزمین به جا گذاشته است.

کاروانسراها از اماکن خدماتی در گذشته به حساب می آیند که آنها را در بین راهها و یا در ورودی شهرها می ساختند و دارای معماری خاصی نیز بودند. کاروانسراهاى ایران که از مهم ترین دستاوردهاى معمارى این سرزمین به شمار می روند، در شرایط و وضعیت هاى متفاوت اقلیمى، بازرگانى و… سبک ها و ویژگى هاى متنوعى داشته اند.

بیشتر کاروانسراهایی که در جای جای ایران به جای مانده اند مربوط به دوران صفوی هستند. یکی از این کاروانسراها، کارونسرای سرایان در استان خراسان جنوبی است. اگر دوست دارید با این کاروانسرا بیشتر آشنا شوید با مجله مستر بلیط همراه شوید.

معرفی کاروانسرای سرایان

این کاروانسرا در شهر سرایان و میدان کوثر این شهر قرار دارد و از دوران صفویه به یادگار مانده است و با اسم رباط شاه عباسی نیز خوانده می شود. این بنا همراه با چند اثر دیگر همچون آب انبار ، مسجد، حمام و بازار مجموعه ای بی نظیر را در بافت تاریخی شهر سرایان به وجود آورده اند.

در سال ۱۳۸۴ شروع به مرمت این کاروانسرا کردند و در سال ۸۸ کار مرمت آن به اتمام رسید. در همین زمان قسمتی از این سازه را به موزه مردم شناسی اختصاص دادند. این اثر در تاریخ ۱۰ خرداد ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۸۷۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

معماری کاروانسرا

هسته ى اولیه ى کاروانسرا به این صورت است که اطراف یک فضاى باز تعدادى فضاى مستقل کوچک تحت عنوان اتاق یا غرفه جهت استراحت مسافران در نظر گرفته مى شود.

تزئینات به طور کلى در کاروانسراها مرسوم نبوده و آن هم شاید به دلیل خارج از شهر بودن آن ها و یا بهره بردارى موقت و شبانه ى هر گروه از کاربران، لزوم آن کم تر احساس شده است، با این وجود کاروانسراهایى که در نزدیکى پایتخت قرار داشته، از تزئینات بیش تری بهره برده اند.

تنوع طرح ها و نقشه هاى کاروانسراهای ایران ایجاب مى کند که این کاروانسراها به گروه هاى مختلف تقسیم شوند: کاروانسراهاى کاملا پوشیده‌ى مناطق کوهستانى، کاروانسراهاى کرانه‌ى خلیج فارس، کاروانسراهاى حیاط دار، کاروانسراهاى مدور، کاروانسراهاى چندضلعى، کاروانسرا یا تالار سقف دار، کاروانسراى چهار ایوانى، کاروانسراهایى با پلان متفرقه.

کاروانسرای سرایان از نوع کاروانسراهای دو ایوانی است و قسمت های مختلفی مانند سردر ورودی، صحن، حجره‌های متعدد، ایوان، انبار، فضای خدمات و اصطبل شتران دارد.

برای ورود به بنا باید به ضلع جنوبی آن مراجعه کرد زیرا ورودی آن در این قسمت قرار دارد. سردر آن طاق جناغی و تزئینات در زیر طاق دارد و از ارتفاع زیادی برخوردار است.

پس از ورود به بنا شاهد محیطی به صورت هشت ضلعی می شوید و که در روبرو به صحن بنا و در دو طرف به اتاقهای فرعی می رسد. صحن بنا، که در مرکز قرار دارد، در اطراف خود دارای حجره های متعددی است که زمانی برای سکونت و استراحت کاروانیان بوده اند.

روبروی ایوان ضلع ورودی که در جنوب قرار دارد، ایوان دیگری در سمت شمالی صحن به چشم می خورد که طاق جناقی و تزئینات کاربندی زیر سقف ایوان دارد، در گوشه صحن در هر چهار طرف راهروهایی تعبیه شده که به قسمت های مختلفی که در پشت ایوان یا حجره ها واقع شده اند، راه دارند.

این فضاها را انبار و فضاهای خدماتی تشکیل می دهند و در گوشه شمال غربی راهرویی وجود دارد که به اصطبل بنا می رسد. قسمت مرکزی صحن نسبت به سطح جلو حجره ها و ایوان ها گودتر است، که این موضوع برای سهولت در بارگیری یا پایین گذاشتن بار اسب ها و شترها بوده است. در ساخت این بنا بیشتر از آجر استفاده کرده اند.

راه های دسترسی به کاروانسرای سرایان

اگر زمانی به این شهر سفر کردید دیدار از این کاروانسرا را فراموش نکنید، همانطور که قبلا اشاره شد این کاروانسرا در میدان کوثر شهر سرایان قرار دارد. برای رفتن به این مکان می توانید از وسایل حمل و نقل شهری مثل اتوبوس و تاکسی هم استفاده کنید زیرا این اثر در درون شهر قرار دارد و دسترسی به آن به راحتی انجام می پذیرد.

شرایط بازدید

دیدن این کاروانسرا با تماشای موزه مردم شناسی این شهر همراه است و برای دیدن این اثر باید در زمان اداری به این مکان مراجعه کنید و برای ورود به آن نیاز دارید بلیط ورودی تهیه کنید.