در مناطق کویری ایران همیشه یکی از مسائلی که ساکنان منطقه با آن دست به گریبان بودند تامین آب بود. همین موضوع باعث بالا رفتن ارزش آب در این مناطق شد و همیشه احترام و ارزش خاصی برای آن قائل بودند. علاوه بر این به فکر راه چاره ای بودند تا این مشکل را بتوانند بر طرف کنند؛ این موضوع باعث ساخت مکان هایی با نام آب انبار شد.
برای این منظور، در منطقه سرایان واقع در استان خراسان جنوبی، آبانبار های متعددی ساخته شده است. بسیاری از این سازهها توسط اشخاصی بهصورت وقف احداث شدهاند. مضامین وقفنامه های آنها که اغلب بهصورت سنگ نوشته ظاهر شدهاند علاوه بر معرفی بانیان بنا، توانسته تا حدودی مسائل سیاسی، اجتماعی و فرهنگی آن دوره را نیز بیان کند.
نیاز ضروری به آب در منطقه سرایان استان خراسان باعث ساخت ۵۷ عدد آب انبار در این ناحیه شده است. یکی از این آب انبارها، آب انبار آهنگران است که در مورد ساختار و تاریخچه آن در این قسمت از مجله مستر بلیط به تفضیل بحث خواهیم کرد.
معرفی آب انبار آهنگران
این آب انبار در شهر سرایان استان خراسان جنوبی قرار دارد و تاریخ ساخت آن احتمالا مربوط به دوران صفوی است. این بنا را فردی به نام حاج حمزه فرزند پناه میرزا از اهالی سرایان در زمان پادشاهی شاه سلیمان صفوی ساخته است و در محدوده بافت تاریخی شهر و در کنار مسجد آهنگران شهر سرایان قرار دارد. در بالای پلکان ورودی آن کتیبه ای با این متن وجود دارد:
«در ایام پادشاه جمجماه، ملائک سپاه شاه سلیمان الصفوی الموسوی بنا کرد، این بقعه خیر جناب مرحمت پناه حاجی حمزه خلف مرحمت پناه میرزا… محمد سرایانی سنه».
با استناد به این سنگ لوح که در بالای پلکان ورودی بنا قرار دارد، این آب انبار در زمان حکومت شاه سلیمان صفوی (۱۰۷۷ تا ۱۱۰۶ ه.ق) ساخته شده است.
ساختار و موقعیت آب انبار آهنگران
معماری آب انبار با گنبد و بادگیرهایش نه تنها سمبل آب، بلکه سمبل شهر و آبادی است. معماری شایان توجه آب انبارها به سبب ذخیره و بهره برداری از آب شکل گرفت و به دلیل نقش مهمی که آب در زندگی روزمره مردم داشت به صورت کانونی زنده برای محلات درآمده و بناهای مهم شهر از قبیل مسجد، حسینیه ها و بازار اطراف آن شکل گرفت. آب انبارهای منطقه سرایان در استان خراسان جنوبی در پنج شاخصه مهم ساختاری آب انبارها همچون مخزن، سردر، راه پله، پاشیر و بادگیر وجه اشتراک دارند.
آب انبار آهنگران شامل یک آب انبار درون شهری می شود که سردر آن را با تعمیراتی که در سال های اخیر انجام داده اند، به کلی تغییر داده و از قسمت شرقی بنا پلکانی را اضافه کرده اند. علاوه بر این، در این سال ها بر روی سردر این آب انبار، حیاطی را به وجود آورده اند.
گنبد این آب انبار، بر روی منبعی دایره ای قرار دارد که تقریبا می توان گفت شکل آن به صورت مخروطی است. این منبع نیز همانند سایر آب انبارهای مشابه، دارای تنبوشه و دریچه هایی جهت هدایت آب به درون منبع است.
آب انبار آهنگران دارای کتیبه ای در قسمت بالای طاق به سمت پاشیر است که جنس آن از سنگ خاکستری رنگ و روش اجرای نگارش آن به صورت حکاکی است. شکل این لوح سنگی به صورت مستطیل و در قسمت بالای آن مثلثی است و متن آن را در حاشیه ای جدول کشی و بدون تزیین حکاکی کرده اند.
راه های دسترسی به آب انبار آهنگران
همانطور که گفته شد این آب انبار در بافت تاریخی این شهر قرار دارد به همین دلیل دیدن از آن کار چندان سختی نخواهد بود. شما می توانید با خودرو شخصی و یا حتی خودرو های درون شهری همچون اتوبوس و تاکسی خود را به این مکان برسانید.
شرایط بازدید
در حال حاضر موقع بازدید از این مکان نباید هزینه ای پرداخت کنید و زمانی حدود یک تا دو ساعت را به این امر اختصاص دهید. در موقع بازدید از این مکان می توانید از دیگر مکان های گردشگری این شهر که در بافت تاریخی آن قرار دارند نیز دیدن کنید.
نظرات کاربران
اولین نفری باشید که نظر می دهید