اردستان یکی از شهرستان های قدیمی استان اصفهان است که در شمال این استان قرار دارد. تاریخ ساخت این شهر به درستی مشخص نیست ولی به احتمال زیاد مربوط به دوران قبل از اسلام است. برخی این شهر را به دستان پسر سام، یا اردوان، پادشاه اشکانی، نسبت می دهند یا آن را متشکل از ارد (مقدس، پاک و روشن) و ستان (جای و مکان) با وجود آتشکده مهر اردشیر دانسته اند. ناحیه اردستان در حاشیه کویر مرکزی است، و قسمت های شمالی آن جلگه ای کویری و قسمت های جنوبی آن کوهستانی است، و آب و هوای آن را به طور کلی، به دو ناحیه سردسیر (کوهستانی) و گرمسیر (ریگستانی) تقسیم می شود. از این شهر در کتاب های گوناگون که از گذشته باقی مانده، نام برده شده است. به طور مثال ابن خردادبه اردستان را یکی از رستاق های هفده گانه اصفهان بر می شمارد، که هر رستاق دارای ۳۶۵ ده قدیمی به جز آبادی های جدید بوده است. با توجه به مطالبی که بیان شد می توان نتیجه گرفت که این شهر دارای آثار تاریخی متعددی است که در بین دیگر آثار تاریخی ایران از اهمیت بالایی برخوردارند که این شهر را به مقصدی مناسب برای تاریخ دوستان تبدیل می کند. یکی از این آثار تاریخی مسجد جامع اردستان است.
همه چیز درباره مسجد جامع اردستان
مساجد که در همه دوران تاریخ اسلامی از اهمیت بالا برخوردار بودند و از لحاظ معماری دارای طراحی خاص و ویژه ای بودند که مخصوص به آنها بود. به همین خاطر امروزه این امکان با حفظ کاربری گذشته خود، به آثار تاریخی نیز بدل شده اند و از لحاظ معماری نیز ارزش بالایی دارند. مسجد جامع اردستان از جمله مساجدی است که اهمیت و ارزش بالایی دارد و مورد توجه همگان قرار گرفته است و سالانه افراد زیادی به دیدن آن می روند. این مسجد که در شهر اردستان قرار دارد، در دوران سلجوقی ساخته شده است و آن را اولین مسجد چهار ایوانی دو طبقه در ایران می دانند. مسجد جامع اردستان در مرکز محله محال و در مجموعه ای قرار دارد، که علاوه بر مسجد شامل مدرسه حاج حسین نورالدین،حمام پایین مسجد جامع، حسینیه، آب انبار، کاروانسرا و بازارچه می شود. با توجه به اهمیت تاریخی و معماری بنا، در سال ۱۳۱۱ در لیست آثار ملی ایران ثبت شد. برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد مسجد جامع اردستان ادامه این مطلب در مجله مستر بلیط را دنبال کنید.
کاوش های مسجد جامع
نخستین بررسی انجام شده درباره مسجد اردستان توسط آندره گدار انجام شد. طبق نظر وی، این بنا از بناهای عصر سلجوقی (از زمان ملکشاه) است و در اصل در محل بنای قدیمی تری که ویران شده یا به همین مناسبت آن را خراب کرده اند ساخته شده است. وی ضمن طراحی نقشه بنا، آثار باقی مانده از بنای قدیمی تر را در چند ستون، جرز و سرطاق های رواق ورودی (جنوب غربی) شناسایی کرد و آنها را متعلق به قرن چهارم هجری دانست. همچنین او این بنا را، از نوع مساجد ایرانی که به صورت کوشک گنبدی یا چهار طاقی ای که از سه طرف باز و جدا از دیگر بناها بوده است معرفی می کند. اریک شرودر نیز در مبحث دورهی نخستین معماری اسلامی ایران به بررسی مسجد جامع اردستان و دوره های مختلف ساختمانی آن پرداخته و در تبیین خود از تفاوت های مصالح شناختی و نیز سبک شناسی گچبری دوره نخستین معماری مسجد استفاده نموده است. دکتر شیرازی نیز به بررسی این مسجد پرداخت و در ادامه تحقیقات گدار به نتایج جالبی رسید. در بررسی دکتر شیرازی مشخص شد که مسجد اولیه دارای یک صحن مرکزی به اندازه صحن فعلی و چهار شبستان ستون دار، در چهار سمت آن بوده است. شبستان های شمالی و جنوبی هر یک پنج دهانه با سه چشمه عمق و سه ردیف ستون بوده اند و دهانهی میانی شبستان ها عرض بیشتری داشته است و شبستان های شرقی و غربی هر یک شامل دو ردیف ستون بوده اند.
تاریخچه مسجد جامع اردستان
مسجد در دوره های مختلفی ساخته شده است که شامل سه دوره مختلف می شود. مسجد اولیه دارای قدمتی بین اواخر قرن دوم هجری تا حداکثر نیمه اول قرن چهارم هجری و احتمالاً بر روی محدودع بناهای ساسانی بنا گردیده است، که حدس زده می شود این بنا آتشکده ای بوده است. دومین مرحله تحول ساختمان مسجد در دوره سلجوقی و در نیمه قرن ششم با تخریب مقصوره کوچک و احداث ساختمان گنبد و پس از آن با احداث ایوان جنوبی بر روی شبستان جنوبی صورت گرفت. این تغییرات در نتیجه تحولات سیاسی- اجتماعی این دوران در اصفهان بوده، که دامنهی آن به اردستان و زواره نیز کشیده شده است. مرحلهی سوم شامل تغییر در نقشهی مسجد و از بین رفتن شبستان های شرقی و غربی بود، و آخرین مرحله، ساخت ایوان های شمالی، شرقی و غربی است که یا پوشش صفوی دارند یا دست کم در اوایل دوره صفویه مرمت شده اند. کتیبهی ایوان شمالی با تاریخ ۹۴۶ . ه ق به نام حیدر علی معمار اردستانی نشان دهند این مسئله است.
معماری مسجد جامع
همانطور که در بخش های قبلی اشاره شد، این بنا اولین مسجدی است که به صورت چهار ایوانی و دو طبقه بنا شده است. در مورد معماری این بنا می توان گفت که به تقلید از مسجد جامع شهر اصفهان ساخته شده است. پلان این بنا به صورت شانزده ضلعی منتظمی است که گنبد بر روی آن قرار دارد و در وسط هر ضلع آن رأس طاق های تیزه دار شانزده گانه ای را شاهدیم که پایه هایشان بر هشت ضلعی بالای منطقه انتقال قرار گرفته است و نیمی از این طاق ها، که در گوشه های هشت ضلعی قرار دارند، به صورت معقر و نیمی دیگر فقط طاق نما هستند. بر روی وجوه هشت ضلعی گنبد طاق نماهای بزرگی دیده می شود، که سه کنج ها را در بردارند و نوک آنها بر داخل طاق نماهای ردیف بالا وارد شده اند. در هر گوشه مربع گنبد چهار طاقچه باریک تیزهدار با ستونچه های نبشی دنباله سه کنج ها را به سمت پایین تشکیل می دهند. از نکات جالب توجه این بنا تزئینات زیبا و حیرت آور آن به شمار می رود، که جذابیت مسجد را دو چندان کرده است.
راه های دسترسی به مسجد جامع
در بخش های قبلی در مورد این بنا توضیحاتی ارائه دادیم و گفتیم که مسجد در شهر اردستان قرار دارد. دسترسی به این ملزم به سفر به شهر اردستان است که با خرید بلیط اتوبوس این کار عملی می شود. خریدتان را هم می توانید از مستر بلیط به صورت آنلاین خریداری کنید. داخل شهر هم برای رسیدن به این اثر باید به محله محال اردستان بروید، که کلیه خودرو های حمل و نقل عمومی موجود در شهر ای کار را برای شما انجام می دهند.
بازدید از مسجد جامع اردستان
برای تماشای معماری این بنا نیاز به پرداخت هزیه نیست و می توانید در مدت زمان یک تا دو ساعت این دیدار را به اتمام برسانید.
نظرات کاربران
اولین نفری باشید که نظر می دهید