کاروانسرای خرانق

شهرستان اردکان از نظر موقعیت جغرافیایی در مکانی قرار دارد که کمتر جایی در ایران نظیر آن را می توان یافت. زیرا اردکان، درست در مرکز ایران و در چهار راه شمال به جنوب و شرق به غرب قرار دارد. این شهر از قدیم الایام به مرکز علم و فرهنگ شهرت داشت: «این قصبه شریفه از قدیم الایام محل توطّن فضلا و علما و حکما و منجمین و دانشمندان بوده و هست و اردکان در نزد اصحاب هوش به «یونان کوچک» اشتهار دارد». شهر اردکان، از شهرهای دوره تمدن اسلامی محسوب می شود و آثار تاریخی زیادی از آن دوره باقی مانده است. دشت یزد – اردکان را محل پیدایش نخستین تمدن کاریزی در کانون های آغاز هزاره سوم پیش از میلاد ذکر کرده اند و اردکان را به همراه مناطق دیگری چون یزوک، مهرپادین، فهرستان، فهرج، هرفته، میبد، زارچ، عقدا و یزد، یکی از مهم ترین کانون های اولیه تجمع انسانی در سرزمین یزد دانسته اند. از روی گمان می توان گفت که اردکان ترکیبی از واژه‌ی «اَرد» و پسوند «کان» است. در آیین زردشتی «اَرد» نام یکی از ایزدان است که در جهان مادی، مال و جلال و خوشی دینداران در پرتو اوست؛ در جهان مینوی پاداش کارهای نیک و سزای کارهای بد به یاری او داده می شود. این شهرستان به واسطه تاریخی که دارد سرشار از آثار تاریخی متعدد است، که یکی از آنها کاروانسرای خرانق نام دارد.

معرفی کاروانسرای خرانق

بر اساس مطالعات تاریخی بنیاد و شالوده کاروانسرا در ایران از زمان هخامنشی نهاده شده است. بدین صورت که در زمان هخامنشیان در مرحلۀ اول به منظور ارتباط سریع بین نقاط مختلف کشور، ساختمانی به نام «چاپارخانه» ایجاد شد. بسیاری از پژوهشگران «دروازۀ گچ» را معرف قدیم ترین نمونه کاروانسرا می دانند که ظاهراً از ابتدای ساخت تا کنون تقریباً دست نخورده باقی مانده است. حال آنکه نمونه های دیگری نیز در مقام الگوهای اولیه به جا مانده است که در کنار دروازۀ گچ، دو الگوی مهم را از میان آنها می توان یافت. در این بخش از مجله مستر بلیط در مورد یکی از کاروانسرا های قدیمی ایران که از دوران صفوی باقی مانده است، اطلاعاتی به شما می دهد. نام این کاروانسرا، کاروانسرای خرانق است که در شهرستان اردکان استان یزد قرار دارد. این بنا در روستای خرانق قرار دارد به همین خاطر با این نام شهرت پیدا کرده است. روستای خرانق در نزدیکی اردکان قرار دارد و با توجه به قدمت آن، آثار تاریخی متعددی در آن دیده می شود. از میان آنها می توان به مواردی مانند قلعه، منارجنبان و مسجد جامع تاریخی اشاره کرد. این روستا را می توان یکی از تاریخی ترین مناطق این شهرستان به شمار آورد. کاروانسرای خرانق از معماری زیبایی برخوردار است که باعث شده است در سال ۱۳۷۷ در لیست آثار ملی ایران جای بگیرد.

معماری کاروانسرای خرانق

کاروانسراهای ایران از همان پیدایش اولیه، دارای حیاطی مرکزی بودند که دیگر بخش های بنا در اطراف آن قرار می گرفتند. بررسی کاروانسراهای سراسر ایران نشان می دهد که اساس معماری کاروانسراهای ایران، مانند سایر بناها، تابع شیوه، سنت و سبک رایج زمان خودشان بوده است. این کاروانسرا که در دوران صفویه ساخته شده است از سبک معماری این دوران پیروی می کند و به سبک کاروانسرا سازی این دوره ساخته شده است. دارای حیاطی مرکزی است که دیگر اجزای آن دور تا دور حیاط چیده شده اند. دورۀ صفویه را دوران طلایی ایجاد کاروانسراهای ایران نامیده اند و تنوع نقشه ها در دورۀ صفوی بسیار زیاد است. این کاروانسرا از پلانی مربع شکل و چهار ظلعی برخوردار است که در داخل شهر قرار دارد. درب ورودی بنا در قسمت شرقی قرار دارد و پس از عبور از آن به هشتی کاروانسرا می رسید که شما را به حیاط هدایت می کند. در گرداگرد حیاط دیگر المان های کاروانسرا مانند حجره ها، اصطبل ها، شا ه نشین قرار دارد. سقف این بنا به صورت مسطح و در چهار گوشه دارای طاقی گنبدی شکل است.  در روبروی هر حجره ایوانی قرار دارد که دارای طاقی جناغی شکل است که بر زیبایی آن می افزاید. حوضی بزرگ در وسط حیاط وجود دارد که در گذشته مسافران برای شست وشو و وضو گرفتن از آن استفاده می کردند. در ساخت بنا، مصالحی مانند آجر و ملات گل به کار گرفته شده است. شاه نشین ها در دو سمت غرب و شرق بنا واقع شده اند. در گوشه های این بنا می توانید فضاهایی خصوصی را ببنید که به وسیله دهلیزی به حیاط مرکزی راه دارند.

راه های دسترسی به کاروانسرا

برای اینکه بتوانید این بنا را از نزدیک مشاهده کنید باید به شهر اردکان و روستای خرانق سفر کنید. این بنا در داخل روستا قرار دارد به همین خاطر دسترسی به آن به راحتی امکان پذیر و با کلیه وسایل نقلیه عمومی که در داخل روستا تردد می کنند می توانید خود را به این ناحیه برسانید. برای سفر به اردکان فقط کافی است که بلیط اتوبوس اردکان را به صورت آنلاین خریداری کنید.

بازدید از کاروانسرای خرانق

برای بازدید از این بنا باید هزینه ای اندک را بپردازید و مدت زمانی برابر با یک تا دو ساعت برای تماشای کامل همه قسمت های آن نیاز پیدا می کنید. پس از دیدار از این بنا، بهتر است در داخل روستا هم بگردید و از دیگر بناهای قدیمی آن دیدن کنید.