هواپیماهای MD در هفته‌های اخیر بار دیگر به یکی از موضوعات بحث‌برانگیز صنعت هوانوردی ایران تبدیل شده‌اند. از یک سو، سازمان هواپیمایی کشوری بر توقف پرواز هواپیماهای دارای نقص فنی و رعایت الزامات ایمنی تأکید دارد و از سوی دیگر، شرکت‌های هواپیمایی نگران کاهش ظرفیت ناوگان خود هستند. سازمان هواپیمایی کشوری از سال ۱۴۰۰ پیگیری اجرای دستورالعمل‌های فنی مربوط به این هواپیماها را آغاز کرده بود، اما پس از تعیین مهلت‌های مختلف، سرانجام از ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ پرواز هواپیماهای MD مشمول محدودیت متوقف شد. این تصمیم، بحث درباره ایمنی پرواز، کمبود هواپیما و دشواری نوسازی ناوگان را دوباره به جریان انداخت.
هواپیمای MD چیست؟
MD نام خانواده‌ای از هواپیماهای مسافربری ساخت شرکت آمریکایی مک‌دانل داگلاس (McDonnell Douglas) است. این شرکت از تولیدکنندگان شناخته‌شده هواپیما در قرن بیستم بود و خانواده MD-۸۰ را با توسعه هواپیمای DC-۹ به بازار معرفی کرد. نخستین پرواز MD-۸۰ در سال ۱۹۷۹ انجام شد و این هواپیما از سال ۱۹۸۰ وارد خدمت تجاری شد. تولید این خانواده نیز در سال ۱۹۹۹ به پایان رسید.
هواپیماهای MD برای جابه‌جایی مسافران در مسیرهای کوتاه و متوسط طراحی شده‌اند. ظرفیت آن‌ها بسته به مدل و چیدمان کابین متفاوت است و معمولا حدود ۱۳۰ تا ۱۷۰ مسافر را جابه‌جا می‌کنند. از مدل‌های شناخته‌شده این خانواده می‌توان به MD-۸۱، MD-۸۲، MD-۸۳، MD-۸۷ و MD-۸۸ اشاره کرد.
یکی از ویژگی‌های ظاهری MD، قرار گرفتن دو موتور در قسمت انتهایی بدنه و طراحی دم به شکل T است؛ ساختاری که آن را از بسیاری از هواپیماهای مسافربری امروزی متمایز می‌کند. این هواپیماها در زمان ورود به بازار، از گزینه‌های قابل‌توجه برای پروازهای کوتاه و متوسط بودند اما با توقف تولید و گذشت چند دهه، اکنون در گروه هواپیماهای قدیمی ناوگان تجاری قرار می‌گیرند.
البته قدیمی بودن یک هواپیما به‌تنهایی به معنای ناایمن بودن آن نیست. آنچه صلاحیت پرواز را تعیین می‌کند، وضعیت فنی هواپیما و موتور، کیفیت تعمیر و نگهداری و رعایت دستورالعمل‌های ایمنی است.
چرا سازمان هواپیمایی کشوری با پرواز برخی MDها مخالفت کرده است؟
دلیل اصلی محدودیت اخیر هواپیماهای MD، الزامات فنی مربوط به موتورهای آن‌هاست. بخشی از این هواپیماها از موتورهای خانواده JT8D-۲۰۰ شرکت پرت اند ویتنی (Pratt & Whitney) استفاده می‌کنند. این موتورها مشمول دستورالعمل‌های صلاحیت پروازی هستند که رعایت آن‌ها برای ادامه فعالیت ضروری است.
بر اساس توضیحات سازمان هواپیمایی کشوری، یکی از موضوعات مهم در این دستورالعمل‌ها، نوسازی و اصلاح تیغه‌های توربین موتور است. بروز نقص در این قطعات می‌تواند به از دست رفتن توان موتور یا ایجاد خطر در حین پرواز منجر شود. سازمان هواپیمایی ایران نیز اعلام کرده است که پس از پیگیری موضوع از سال ۱۴۰۰ و تعیین مهلت‌های مختلف برای رفع نقص، ادامه پرواز هواپیماهای مشمول محدودیت بدون اجرای الزامات فنی قابل پذیرش نیست.
در نتیجه، موضوع ممنوعیت پرواز MDها را نباید به عمر بالای این هواپیماها یا ناایمن بودن تمام مدل‌های آن‌ها نسبت داد. محدودیت، به شرایط فنی و صلاحیت پروازی هواپیماهای مشمول دستورالعمل مربوط می‌شود.
ماجرای هواپیماهای MD در اربعین ۱۴۰۴ و پرواز به نجف
حاشیه‌های مربوط به هواپیماهای MD پیش از محدودیت‌های اخیر نیز در پروازهای بین‌المللی دیده می‌شد. در تابستان ۱۴۰۴، انجام پرواز این هواپیماها به فرودگاه نجف در ایام اربعین با مخالفت اولیه سازمان هواپیمایی کشوری عراق مواجه شد. این موضوع می‌توانست ظرفیت جابه‌جایی زائران را کاهش دهد؛ به‌ویژه اینکه شرکت‌های هواپیمایی برای افزایش تعداد صندلی‌های پروازی در این بازه زمانی به استفاده از ناوگان MD نیاز داشتند.
پس از رایزنی‌های فنی و دیپلماتیک و ارائه مستندات مربوط به عملکرد این هواپیماها، در ۱۴ مرداد ۱۴۰۴ مجوز پرواز MDها به نجف صادر شد. با این حال، مجوز صادرشده محدود به دوره اربعین بود و اجازه‌ای دائمی برای پرواز این هواپیماها به عراق محسوب نمی‌شد.
آخرین وضعیت پرواز هواپیماهای MD در ایران
پس از توقف پرواز هواپیماهای مشمول محدودیت در پایان شهریور ۱۴۰۵، در ۱۶ مهرماه خبر صدور مجوز مشروط برای ادامه فعالیت برخی از موتورهای خانواده JT8D-۲۰۰ منتشر شد. بر اساس این تصمیم، موتورهایی که تا ۳۱ شهریور از مراکز تعمیراتی داخلی ترخیص شده بودند، در صورت رعایت الزامات فنی و دستورالعمل‌های صلاحیت پروازی، امکان ادامه فعالیت داشتند. این مجوز به معنای بازگشت تمام هواپیماهای MD به چرخه پرواز نبود.
در ۲۹ مهرماه نیز رئیس سازمان هواپیمایی کشوری اعلام کرد که پرواز هواپیماهای دارای نقص ایمنی همچنان متوقف خواهد ماند. به گفته او، از مجموع هواپیماهای MD موجود در کشور، ۴۳ فروند عملیاتی بوده‌اند و شرکت‌های هواپیمایی باید الزامات فنی مربوط به موتور و تیغه‌های توربین را اجرا کنند.
در نهایت، ماجرای MDها را نمی‌توان تنها اختلافی میان سازمان هواپیمایی و ایرلاین‌ها دانست. این موضوع بخشی از چالش بزرگ‌تر صنعت هوانوردی ایران است؛ صنعتی که هم‌زمان با ضرورت رعایت استانداردهای ایمنی، با محدودیت تأمین قطعات، دشواری نوسازی ناوگان و کمبود هواپیما روبه‌روست. ادامه فعالیت هواپیماهای قدیمی، تنها در صورت رعایت الزامات فنی امکان‌پذیر است و توقف آن‌ها نیز بدون فراهم شدن ظرفیت جایگزین می‌تواند بر عرضه پروازها تأثیر بگذارد. آینده MDها در ایران، بیش از هر چیز به وضعیت فنی آن‌ها و تصمیم نهادهای ناظر درباره صلاحیت پروازی وابسته است.
نظرات کاربران
اولین نفری باشید که نظر می دهید